Konserwacja ceramiki szczecińskiej

Anna Szczucińska

Pracownia Konserwacji Ceramiki, Szkła i Kamienia

Muzeum Narodowe w Szczecinie

 

Niewiele osób zdaje sobie sprawę, jaką drogę musi przejść zabytek muzealny, aby nabyć walorów ekspozycyjnych. Niejednokrotnie jest to długi, czasochłonny i pracochłonny proces. Oczywiście nie wszystkie zabytki biorące udział w wystawach muzealnych poddawane są zabiegom konserwatorskim – niektóre jednak są w takim stanie, który można określić, jako mało ekspozycyjny i aby można było w pełni docenić wartość danego przedmiotu należy go nieco „odświeżyć”. Są to najczęściej, (choć nie tylko) zabytki pozyskiwane z wykopaliskowych badań archeologicznych i to właśnie one wymagają pomocy konserwatora.

Korzystając ze swoich doświadczeń zawodowych przedstawię drogę zabytku z muzealnego magazynu na muzealne salony. Obiektem, który poddany został zabiegom konserwatorskim jest talerz typu Stettiner Ware, pochodzący ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Pierwszym krokiem przed poddaniem zabytku zabiegom konserwatorskim jest wykonanie fotografii stanu zachowania zabytku. Następnie należy dokonać dokładnych oględzin zabytku i opracować program prac konserwatorskich, w którym planujemy poszczególne czynności, jakie powinniśmy wykonać przy danym obiekcie oraz dokonujemy wyboru materiałów konserwatorskich używanych podczas konserwacji.

1

Fot. 1

Tak oto wyglądał talerz, który trafił do Pracowni Konserwacji Ceramiki Muzeum Narodowego w Szczecinie (Fot.1) Liczne wykruszenia na lustrze (dno talerza), poprzecierane krawędzie, silne zabrudzenia oraz powyginany metalowy stelaż nie pozwalały na eksponowanie go na wystawie.

2

Fot. 2

Kolejna fotografia (Fot.2) przedstawia stan zabytku po usunięciu metalowego stelaża, oczyszczeniu z zabrudzeń i zabezpieczeniu polewy przed dalszym łuszczeniem. Oczyszczanie ceramicznych przedmiotów zabytkowych, których szkliwa/polewy są słabo zachowane lub odspojone od podłoża, zawsze wiąże się z pewnym ryzykiem. Dlatego też przy tej czynności należy zachować szczególną ostrożność, w przeciwnym przypadku można usunąć nie tylko zanieczyszczenia, ale i delikatną warstwę oryginalnej polewy.

Zabrudzenia organiczne (kurz brud, tłuszcz, białko), usuwamy za pomocą pęsety owiniętej małym wacikiem oraz wodnego roztworu specjalnego mydełka jonowoczynnego i warstwa po warstwie odkrywamy właściwe oblicze zabytku. Po usunięciu zabrudzeń, należy zabezpieczyć resztę polewy specjalnymi światłoodpornymi żywicami. Nakłada się je wielowarstwowo w zależności od stopnia zniszczenia powierzchni polewy, (od kilku do kilkunastu warstw), miękkim szerokim pędzlem cały czas kontrolując stopień wysycenia zabezpieczanej powierzchni.

gs_1230

Fot. 3

Następnym etapem jest zrekonstruowanie ubytków w barwnej polewie (Fot.3). Do tego celu służą konserwatorom specjalne grunty o różnej gęstości, które bardzo często sami przygotowują według własnych receptur. Grunty nakładane są również w kilku warstwach, pędzelkami o różnej grubości. Do ostatniej warstwy dodaje się pigmentów kolorem zbliżonym do oryginalnego zabarwienia polewy. Gdy grunt jest w pełni suchy należy go wyrównać papierami ściernymi o różnej granulacji. Następnie rekonstruowany jest właściwy kolor polewy. Farby używane do rekonstrukcji zewnętrznych warstw malarskich muszą charakteryzować się dużą odpornością na światło, w przeciwnym razie po upływie kilku lat, pigmenty ulegną rozpadowi i rekonstrukcje pociemnieją i pożółkną.

Talerz 007-kadrowanie

Fot. 4

Kolejnym etapem jest rekonstrukcja dekoracji (Fot.4) i zabezpieczenie zabytku przed wtórnym zniszczeniem. W przypadku tego obiektu wystąpił pewien kłopot w odtworzeniu dekoracji, a ponieważ fajanse pomorskie, to często unikatowe egzemplarze i znalezienie analogicznych zabytków jest niemożliwe, rekonstrukcja kosza na owoce była wypadkową podobnych przedstawień na innych naczyniach. Jako analogii i inspiracji przy rekonstrukcji dekoracji zostały wykorzystane grafiki i fotografie naczyń pochodzących ze zbiorów muzeów posiadających podobne naczynia.

Każdy konserwator podczas rekonstruowania obiektu zabytkowego ma obowiązek odtwarzania stanu faktycznego, czyli zgodnego z prawda historyczną. Czasami jednak, a tak właśnie było w przypadku wspomnianego talerza typu Stettiner Ware, stan faktyczny był na ówczesną chwilę niemożliwy do odtworzenia. Dlatego rekonstruowana dekoracja jest o pół tonu jaśniejsza od oryginału, aby zasygnalizować, że jest to tylko propozycja, a nie rekonstrukcja właściwa. Ostateczny projekt rekonstrukcji musiał być również zaakceptowany przez kustosza sprawującego bezpośrednią opiekę nad zabytkiem.

DSC_0297 (Custom)

Fot. 5

Ostatnim etapem konserwacji było zabezpieczenie światłoodpornymi żywicami rekonstruowanej dekoracji barwnej. Dopiero po zakończeniu zabiegów konserwatorskich (Fot.5) zabytek można było umieścić na wystawie. Obecnie jest eksponowany w Muzeum Narodowym w Szczecinie w Gmachu Głównym przy Wałach Chrobrego.

 


Warning: count(): Parameter must be an array or an object that implements Countable in /wp-includes/class-wp-comment-query.php on line 405